Odsetki od pożyczki: jak się je liczy i jakie są limity
W skrócie
Odsetki od pożyczki to cena za korzystanie z pożyczonych pieniędzy, liczona jako procent od salda za czas trwania pożyczki. Przy odsetkach prostych wzór to: kwota × oprocentowanie roczne × liczba dni / 365. Odsetki umowne nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych, które według stanu na 20 listopada 2026 r. wynoszą 14,5% rocznie, a za opóźnienie 18,5% rocznie (art. 359 i 481 KC).
Czym są odsetki od pożyczki?
Odsetki od pożyczki to wynagrodzenie pożyczkodawcy za udostępnienie pieniędzy, wyrażone jako procent w skali roku i liczone od kwoty, którą jeszcze jesteś winien. Należą się tylko wtedy, gdy wynikają z umowy, ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji organu (art. 359 § 1 Kodeksu cywilnego). W pożyczce konsumenckiej odsetki są jednym ze składników całkowitego kosztu kredytu, obok prowizji i innych opłat.
Warto odróżnić trzy pojęcia, które często się mylą:
- Oprocentowanie – roczna stopa, według której liczy się odsetki, na przykład 12%.
- Odsetki – kwota w złotych wynikająca z oprocentowania, salda i czasu.
- RRSO – rzeczywista roczna stopa oprocentowania, czyli łączny koszt kredytu (odsetki i koszty pozaodsetkowe) wyrażony jako procent w skali roku (art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim).
Koszty pozaodsetkowe to wszystkie koszty umowy z wyjątkiem odsetek (art. 5 pkt 6a), a ich limit opisujemy w tekście o maksymalnych kosztach pożyczki. Dlatego pożyczka z niskim oprocentowaniem i wysoką prowizją może mieć wyższe RRSO niż pożyczka z wyższym oprocentowaniem bez prowizji – więcej o tym w artykule RRSO – co to jest.
Jakie rodzaje odsetek wyróżnia Kodeks cywilny?
W prawie cywilnym rozróżnia się odsetki umowne, ustawowe i za opóźnienie. Odsetki umowne ustalają strony w umowie (art. 359 § 1 KC). Odsetki ustawowe należą się, gdy stawki nie określono, i wynoszą stopę referencyjną NBP plus 3,5 punktu procentowego (art. 359 § 2 KC). Odsetki ustawowe za opóźnienie to stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego (art. 481 § 2 KC).
Wysokość odsetek według stanu na 20 listopada 2026 r. (stopa referencyjna NBP 3,75%, obowiązująca od marca 2026 r.):
| Rodzaj odsetek | Podstawa prawna | Wzór | Stawka roczna |
|---|---|---|---|
| Odsetki ustawowe | art. 359 § 2 KC | stopa referencyjna NBP + 3,5 pp | 7,25% |
| Odsetki maksymalne | art. 359 § 2¹ KC | 2 × odsetki ustawowe | 14,5% |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | art. 481 § 2 KC | stopa referencyjna NBP + 5,5 pp | 9,25% |
| Odsetki maksymalne za opóźnienie | art. 481 § 2¹ KC | 2 × odsetki ustawowe za opóźnienie | 18,5% |
Stawki 7,25% i 9,25% obowiązują od 5 marca 2026 r. zgodnie z obwieszczeniami Ministra Sprawiedliwości (M.P. 2026 poz. 368 i 367). Gdy Rada Polityki Pieniężnej zmieni stopę referencyjną, zmieniają się wszystkie cztery stawki, dlatego przy starszych umowach sprawdzaj stawkę z dnia, za który liczysz odsetki.
Jak działa limit odsetek maksymalnych?
Limit odsetek maksymalnych oznacza, że odsetki wynikające z umowy nie mogą w skali roku przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, czyli 14,5% według stanu na 20 listopada 2026 r. (art. 359 § 2¹ KC). Jeśli umowa przewiduje więcej, należą się tylko odsetki maksymalne (§ 2²). Umowa nie może tego limitu wyłączyć ani ograniczyć, także przez wybór prawa obcego (§ 2³).
Co to oznacza w liczbach (przykład obliczeniowy redakcji):
- Pożyczka 10 000 zł na rok przy odsetkach maksymalnych to najwyżej 1 450 zł odsetek (10 000 zł × 14,5%), jeśli kapitał spłacasz jednorazowo na końcu.
- Przy spłacie w ratach odsetki są niższe, bo nalicza się je od malejącego salda.
Limit jest zmienny w czasie, bo zależy od stopy referencyjnej NBP. Jeśli masz umowę z oprocentowaniem równym odsetkom maksymalnym, po obniżce stóp należą się już tylko odsetki według nowego, niższego limitu (art. 359 § 2² KC). O takiej zmianie oprocentowania kredytodawca informuje Cię niezwłocznie na trwałym nośniku (art. 36 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim).
Limit dotyczy wyłącznie odsetek. Prowizja i inne koszty pozaodsetkowe mają osobny limit z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, a obowiązkowe ubezpieczenie wliczane jest do całkowitego kosztu kredytu (art. 5 pkt 6). Pełny koszt pokazuje dopiero RRSO.
Jak obliczyć odsetki proste od pożyczki?
Odsetki proste obliczasz wzorem: odsetki = kwota × oprocentowanie roczne × liczba dni / 365. Ten sposób stosuje się, gdy kapitał zwracasz jednorazowo na końcu, na przykład w krótkiej pożyczce lub w pożyczce prywatnej. Dla 5 000 zł na 90 dni przy oprocentowaniu 12% odsetki wynoszą 147,95 zł, czyli około 1,64 zł za każdy dzień.
Przykłady obliczeniowe redakcji (rok 365-dniowy):
| Kwota | Oprocentowanie | Okres | Obliczenie | Odsetki |
|---|---|---|---|---|
| 5 000 zł | 12% | 90 dni | 5 000 × 0,12 × 90 / 365 | 147,95 zł |
| 5 000 zł | 7,25% (ustawowe) | 180 dni | 5 000 × 0,0725 × 180 / 365 | 178,77 zł |
| 1 500 zł | 14,5% (maksymalne) | 30 dni | 1 500 × 0,145 × 30 / 365 | 17,88 zł |
Drugi wiersz dotyczy sytuacji, w której strony pożyczki prywatnej umówiły się na odsetki, ale nie podały stawki – wtedy należą się odsetki ustawowe (art. 359 § 2 KC). Jak spisać taką umowę, pokazujemy w poradniku o umowie pożyczki prywatnej.
Zgodnie z art. 360 KC, jeśli umowa nie mówi inaczej, odsetki są płatne co roku z dołu, a przy terminie spłaty krótszym niż rok – razem z kapitałem.
Jak liczy się odsetki w racie pożyczki?
W pożyczce ratalnej odsetki liczy się co miesiąc od salda pozostałego do spłaty: odsetki w racie = saldo × oprocentowanie roczne / 12. Przy racie równej (annuitetowej) kwota raty jest stała, a udział odsetek spada z każdym miesiącem. Dla 10 000 zł na 12 miesięcy przy 12% rata wynosi 888,49 zł, odsetki w pierwszej racie 100 zł, w ostatniej 8,80 zł, a łącznie 661,85 zł.
Wzór raty równej: R = K × r / (1 − (1 + r)^−n), gdzie K – kwota, r – oprocentowanie miesięczne, n – liczba rat.
Krok po kroku dla pierwszej raty w przykładzie obliczeniowym redakcji:
- Oprocentowanie miesięczne: 12% / 12 = 1%.
- Odsetki w 1. racie: 10 000 zł × 1% = 100,00 zł.
- Kapitał w 1. racie: 888,49 zł − 100,00 zł = 788,49 zł.
- Saldo po 1. racie: 10 000 zł − 788,49 zł = 9 211,51 zł – od tej kwoty liczysz odsetki w 2. racie.
Łączne odsetki 661,85 zł to mniej niż 1 200 zł, które dałoby 12% od całej kwoty przez rok, bo z każdą ratą spłacasz część kapitału. Porównanie z ratą malejącą znajdziesz w artykule rata równa czy malejąca, a własne obliczenia zrobisz w kalkulatorze.
Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w spłacie raty?
Odsetki za opóźnienie należą się od dnia po terminie płatności, nawet jeśli wierzyciel nie poniósł szkody (art. 481 § 1 KC). Jeśli umowa nie określa stawki, wynoszą 9,25% rocznie, a umowna stawka nie może przekroczyć 18,5% rocznie (stan na 20 listopada 2026 r.). Przy 1 000 zł zaległości przez 20 dni maksymalne odsetki za opóźnienie wynoszą 10,14 zł, a ustawowe 5,07 zł.
Obliczenie (przykład redakcji): 1 000 zł × 18,5% × 20 / 365 = 10,14 zł; 1 000 zł × 9,25% × 20 / 365 = 5,07 zł.
W kredycie konsumenckim obowiązuje dodatkowa ochrona. Art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że łączna kwota opłat za zaległość w spłacie i odsetek za opóźnienie nie może przekroczyć odsetek maksymalnych za opóźnienie, liczonych od zaległej kwoty. Opłaty za monity czy wezwania wliczają się więc do tego samego limitu.
Jeżeli wierzytelność była oprocentowana wyżej niż odsetki ustawowe za opóźnienie, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 § 2 KC), ale nadal w granicach 18,5% rocznie.
Na co uważać, czytając zapisy o odsetkach w umowie?
Czytając zapisy o odsetkach, sprawdź cztery rzeczy: czy oprocentowanie jest stałe czy zmienne, od jakiej kwoty liczone są odsetki, jaka jest stopa zadłużenia przeterminowanego i jakie opłaty grożą za opóźnienie. Umowa o kredyt konsumencki musi zawierać roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego i inne opłaty z tytułu zaległości (art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim).
Lista kontrolna:
- Oprocentowanie stałe czy zmienne. Przy zmiennym, opartym na stopie referencyjnej lub wskaźniku, rata może się zmienić w czasie trwania umowy.
- Podstawa naliczania. Czy odsetki liczone są od całkowitej kwoty kredytu, czy także od kredytowanej prowizji – kredytowana prowizja zwiększa saldo, od którego płacisz odsetki.
- Odsetki za opóźnienie. Czy stawka i opłaty mieszczą się w limicie 18,5% rocznie łącznie (art. 33a).
- Wcześniejsza spłata. Przy spłacie przed terminem całkowity koszt kredytu obniża się o koszty przypadające na skrócony okres (art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim).
Jeśli coś w zapisach jest niejasne, zapytaj kredytodawcę o wyjaśnienie przed podpisaniem umowy. Masz też 14 dni na odstąpienie od umowy o kredyt konsumencki bez podania przyczyny (art. 53).
Najczęstsze pytania
Ile wynoszą odsetki maksymalne w listopadzie 2026 r.?
Według stanu na 20 listopada 2026 r. odsetki maksymalne wynoszą 14,5% rocznie, a odsetki maksymalne za opóźnienie 18,5% rocznie. To dwukrotność odsetek ustawowych 7,25% i ustawowych za opóźnienie 9,25%, obowiązujących od 5 marca 2026 r.
Czy odsetki to cały koszt pożyczki?
Nie. Oprócz odsetek pożyczka może zawierać koszty pozaodsetkowe, takie jak prowizja czy obowiązkowe ubezpieczenie. Łączny koszt pokazują całkowity koszt kredytu i RRSO, dlatego porównuj oferty po RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty, a nie po samym oprocentowaniu.
Czy w pożyczce prywatnej trzeba ustalić odsetki?
Nie trzeba. Odsetki należą się tylko wtedy, gdy wynikają z umowy, ustawy, orzeczenia lub decyzji (art. 359 § 1 KC). Jeśli strony umówią się na odsetki bez podania stawki, należą się odsetki ustawowe, czyli 7,25% rocznie według stanu na 20 listopada 2026 r.
Czy od zaległych odsetek nalicza się kolejne odsetki?
Co do zasady nie od razu. Art. 482 § 1 KC pozwala żądać odsetek od zaległych odsetek dopiero od wytoczenia powództwa albo gdy strony po powstaniu zaległości zgodziły się doliczyć zaległe odsetki do długu.
Źródła
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795), art. 359, art. 481, art. 482 – isap.sejm.gov.pl
- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (M.P. 2026 poz. 368) – isap.sejm.gov.pl
- Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (M.P. 2026 poz. 367) – isap.sejm.gov.pl
- Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2025 poz. 1362), art. 5 pkt 6, 6a i 12, art. 33a – isap.sejm.gov.pl
- Narodowy Bank Polski – podstawowe stopy procentowe NBP – nbp.pl